Badanie ultrasonograficzne w ciąży pełni kluczową rolę w monitorowaniu prawidłowego rozwoju płodu i wczesnym wykrywaniu ewentualnych nieprawidłowości. Dzięki ultrasonografii lekarz może ocenić zarówno stan macicy, jak i rozwijającego się maluszka oraz warunki środowiska wewnątrzmacicznego. W kolejnych etapach ciąży zakres informacji uzyskanych podczas USG się zmienia, co pozwala na szczegółową diagnostykę prenatalną oraz planowanie odpowiednich działań medycznych.

Okres pierwszego trymestru

Pierwsze badanie ultrasonograficzne zazwyczaj wykonuje się między 6. a 12. tygodniem ciąży. Na tym etapie lekarz potwierdza obecność ciąży w jamie macicy, ocenia lokalizację jaja płodowego oraz oznacza wiek ciążowy poprzez pomiar długości ciemieniowo-siedzeniowej (CRL). Badanie pozwala również stwierdzić czynność serca płodu i wykluczyć ciążę pozamaciczną.

• Pomiar długości ciemieniowo-siedzeniowej – podstawa wyznaczania tygodnia ciąży.
• Obraz czynności serca – rytm bicia od około 6.–7. tygodnia (100–160 uderzeń/min).
• Ocenę przezierności karkowej (NT) – marker ryzyka zespołu Downa i innych zaburzeń chromosomalnych.
• Widoczność pęcherzyka żółtkowego – potwierdzenie funkcji trofoblastu.
• Ocena minimalnej ilości płynu owodniowego i kształtu jamy owodniowej.

Badanie między 11. a 14. tygodniem pozwala wykonać tzw. test potrójny z USG, obejmujący pomiar przezierności karkowej, ocenę struktury kości nosowej oraz przepływu w przewodzie żylnym (ductus venosus). Połączenie tych parametrów z badaniami biochemicznymi zwiększa czułość w wykrywaniu aberracji chromosomalnych.

Okres drugiego trymestru

Drugie badanie ultrasonograficzne rekomenduje się między 18. a 22. tygodniem ciąży. W tej fazie rozwój płodu i jego narządów jest już bardziej zaawansowany, co umożliwia szczegółową anatomy i ocenę ryzyka wrodzonych wad. Lekarz przeprowadza tzw. badanie połówkowe, które obejmuje dokładne pomiary i analizę wszystkich struktur anatomicznych.

• Pomiary biometryczne: długość kości udowej, obwód główki (HC), obwód brzuszka (AC), długość kości ramiennej.
• Ocena ośrodkowego układu nerwowego: komory boczne mózgu, ciało modzelowate, móżdżek.
• Badanie struktur serca: czterokomorowy układ serca, ujścia naczyń, funkcja zastawek.
• Inspekcja przewodu pokarmowego: żołądek, jelita, pęcherzyk żółciowy.
• Ocena dróg moczowych: nerki, pęcherz moczowy, moczowody.
• Analiza kręgosłupa – od szyjnego aż po krzyżowy odcinek.
• Ocena łożyska, jego położenia i stopnia dojrzałości (gradacja).
• Szacunkowa ocena masy ciała płodu.

Badanie to pozwala wykryć większość wad wrodzonych, takich jak rozszczep kręgosłupa, wady serca czy poważne wady układu moczowo-płciowego. W razie nieprawidłowości lekarz może zalecić konsultację genetyczną lub dodatkowe procedury, np. amniopunkcję lub badanie krwi płodowej.

Okres trzeciego trymestru

Ostatnie rutynowe badanie USG zwykle przeprowadza się w 28.–32. tygodniu ciąży. W tej fazie celem jest monitorowanie wzrostu płodu i ocena warunków środowiska wewnątrzmacicznego przed porodem. Lekarz sprawdza również, czy nie rozwija się niewydolność łożyska lub nie występują inne powikłania.

• Ocena przyrostu masy płodu przez powtórzenie pomiarów biometrycznych.
• Analiza objętości płynu owodniowego – AFI (Amniotic Fluid Index).
• Ocena czynności serca i przepływów naczyniowych przy użyciu techniki Doppler.
• Stan i lokalizacja łożyska – wykluczenie łożyska przodującego.
• Określenie położenia główki płodu – do oceny przebiegu porodu.
• Kontrola rozwoju wszystkich narządów i ocena aktywności ruchowej płodu.

W razie podejrzenia opóźnienia wzrostu wewnątrzmacicznego (IUGR) lub zaburzeń przepływów w naczyniach pępowinowych badanie z dopplerowską analizą przepływu przez tętnice maciczne i pępowinową jest niezbędne do oceny stopnia zaawansowania problemu i planowania terminu porodu.

Znaczenie nowoczesnych technologii w USG

Rozwój aparatów USG oraz wprowadzenie obrazowania trójwymiarowego (3D) i czterowymiarowego (4D) umożliwiły lepszą wizualizację twarzy płodu, jego kończyn oraz detali anatomicznych. W połączeniu z zaawansowanymi algorytmami komputerowymi można teraz wykryć wady rozwojowe jeszcze we wczesnych fazach ciąży.

• USG 3D – dokładne odwzorowanie struktur kostnych i miękkotkankowych.
• USG 4D – obserwacja ruchów płodu w czasie rzeczywistym.
• Elastografia – ocena sprężystości tkanek, przydatna przy diagnostyce masywnych patologii.
• Technologie dopplerowskie – pozwalają śledzić przepływ krwi w łożysku, pępowinie oraz naczyniach mózgowych płodu.

Dzięki tym metodom lekarze zyskują istotne informacje o integralności narządów płodu oraz o ryzyku wystąpienia powikłań okołoporodowych. Umożliwia to wczesną interwencję i lepsze przygotowanie do opieki neonatologicznej.

USG w ciąży mnogiej

Pacjentki oczekujące bliźniąt lub większej liczby płodów wymagają częstszej i bardziej szczegółowej diagnostyki. USG pozwala rozpoznać rodzaj ciąży mnogiej (dwujajowa czy jednojajowa), liczbę pęcherzyków płodowych, kosmówkę oraz ocenę przepływów między płodami.

• Ocena układu naczyniowego łożysk – w ciąży jednojajowej możliwe jest zespolenie naczyń pomiędzy płodami.
• Kontrola różnic w przyroście masy ciała poszczególnych płodów.
• Wczesne wykrycie zespołu przetoczenia pomiędzy płodami (TTTS).
• Częstsze pomiary biometryczne co 4–6 tygodni.

W przypadku potwierdzenia zróżnicowanych potrzeb rozwojowych u poszczególnych płodów lekarz może zalecić hospitalizację lub wcześniejsze rozwiązanie ciąży, aby zminimalizować ryzyko dla matki i dzieci.