Badanie USG zatok stanowi nieinwazyjną procedurę umożliwiającą ocenę struktur anatomicznych w obrębie zatok przynosowych. Dzięki wysokiej rozdzielczości ultrasonografii możliwe jest wykrycie niewielkich zmian oraz monitorowanie przebiegu zapalenia. W artykule przedstawiono zasady wykonywania badania, wskazania oraz ograniczenia tej techniki.
Co to jest USG zatok
Ultrasonografia zatok przynosowych to technika obrazowania oparta na emisji fal dźwiękowych o wysokiej częstotliwości. Echo powracające z granicy tkanek jest rejestrowane i przetwarzane na obraz. W efekcie lekarz otrzymuje wizualizację zatok czołowych, sitowych, szczękowych oraz klinowych.
Podstawy fizyczne
Fale ultradźwiękowe o częstotliwości 5–12 MHz wnikają w tkanki, odbijając się od granic o różnej gęstości.
- hiperechogeniczność – odczyt silnego echa,
- hipoechogeniczność – słabszy sygnał,
- bezechowość – brak echa (np. płyn).
Dzięki analizie ech można określić obecność płynu, polipów czy przerośniętej śluzówki.
Segmenty zatok
W ocenie USG wyróżniamy zatoki:
- czołowe,
- sitowe przednie i tylne,
- szczękowe,
- klinowe.
Każda spośród nich posiada charakterystyczne granice kostne i przestrzeń powietrzną, co wpływa na jakość uzyskiwanego obrazu.
Kiedy warto wykonać badanie
Decyzja o wykonaniu ultrasonografii zatok zależy od objawów klinicznych oraz dostępności innych metod diagnostycznych. Do najczęstszych wskazań należą:
- nawracające zapalenie zatok trwające powyżej 12 tygodni,
- obfity wyciek z nosa o charakterze ropnym,
- ból głowy zlokalizowany w obrębie czoła lub kości policzkowych,
- uczucie zatkania zatok przy braku odpowiedzi na leczenie farmakologiczne,
- podejrzenie polipów lub zmian nowotworowych,
- kontrola po zabiegu endoskopowym zatok.
USG zatok może być również stosowane jako badanie przesiewowe u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa czy w diagnostyce bólów głowy o niejasnej etiologii.
Wskazania względne
Do grupy tej można zaliczyć:
- uciski twarzoczaszki po urazach,
- przewlekłe zmiany pourazowe,
- monitorowanie skuteczności leczenia antybiotykowego lub steroidowego.
Przebieg badania
Procedura ultrasonografii zatok jest prosta i krótkotrwała. Zazwyczaj trwa od 10 do 20 minut. Pacjent znajduje się w pozycji siedzącej lub półleżącej.
Przygotowanie pacjenta
Przed badaniem nie jest wymagana specjalna dieta ani głodówka. Konieczne jest:
- usuniecie okularów i biżuterii w okolicy twarzy,
- umieszczenie głowy w stabilnej pozycji,
- udostępnienie dokumentacji medycznej z poprzednich obrazowań.
Technika wykonywania
Lekarz nakłada na skórę żel przewodzący ultradźwięki, a następnie przyciska głowicę do okolicy czoła, kości policzkowych i bocznych ścian nosa. Obraz obserwuje na ekranie aparatu USG. Ważne jest:
- płynne przesuwanie głowicy,
- zmiana kąta nachylenia w poszukiwaniu najlepszego okna akustycznego,
- porównanie obu stron twarzy.
Warto zaznaczyć, że badanie jest bezbolesne i nie wymaga znieczulenia.
Rejestracja i opis obrazu
Uzyskane przekroje są zapisywane i oceniane pod kątem:
- wypełnienia zatok (płyn, ropa, treść śluzowa),
- przeciążenia błony śluzowej,
- obecności zarośli kostnych lub torbieli,
- zmian nowotworowych – masa wewnątrz zatoki lub naciekanie ścian.
Zalety i ograniczenia USG zatok
Ultrasonografia zatok przynosowych ma liczne atuty, ale nie jest pozbawiona wad.
Zalety
- Brak promieniowania jonizującego – bezpieczne dla dzieci i kobiet w ciąży.
- Szybkość przeprowadzenia – wyniki dostępne od ręki.
- Niski koszt w porównaniu z tomografią komputerową.
- Dostępność w większości przychodni i szpitali.
- Możliwość wielokrotnego powtarzania w krótkich odstępach czasu.
Ograniczenia
- Obrazowanie utrudnione przez kości – zatoki przynosowe o niewielkich szczelinach międzykostnych mogą być niewidoczne.
- Trudność w ocenie zatok klinowych ze względu na położenie głęboko w czaszce.
- Brak precyzji w rozróżnieniu zmian kostnych i drobnych polipów.
- Wysoka zależność od doświadczenia operatora.
Mimo pewnych ograniczeń USG zatok stanowi cenne uzupełnienie dla tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego, szczególnie w śledzeniu dynamiki zmian.