Badanie USG układu moczowego stanowi podstawową metodę obrazowania w ocenie stanu nerki, pęcherza i moczowody. Ultrasonografia oferuje szybki i nieinwazyjny wgląd w anatomię i ewentualne patologie struktur moczowych, umożliwiając wykrycie zmian w zakresie rozmiarów, kształtu oraz charakteru tkanek. Dzięki temu można skutecznie monitorować stan pacjenta zarówno w trybie ambulatoryjnym, jak i szpitalnym, a także planować dalsze postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne.

Przygotowanie do badania

Odpowiednia preparacja pacjenta jest kluczowa dla osiągnięcia czytelnych i miarodajnych obrazów. Zaleca się:

• Nawodnienie: wypicie 500–750 ml płynów około 30–60 minut przed USG w celu wypełnienia pęcherza i poprawy akustyki.
• Unikanie produktów wzdymających: spożycie lekkostrawnej diety na dobę przed badaniem redukuje ilość pęcherzyków gazu w jelitach.
• Stosowanie ewentualnych leków rozkurczowych: w razie intensywnego wzdęcia po konsultacji z lekarzem.
• Ubiór: lekka odzież, która umożliwi łatwy dostęp do okolicy lędźwiowej i podbrzusza.

Często zaleca się opróżnienie jelita grubego na noc poprzez łagodny środek przeczyszczający, zwłaszcza kiedy planowane jest dokładne badanie miednic z oceną moczowodów.

Technika i przebieg badania

Badanie wykonywane jest z użyciem głowicy o częstotliwości 3–6 MHz, odpowiedniej do głęboko położonych narządów. Pacjent układany jest najczęściej w pozycji leżącej na plecach, niekiedy także w pozycji bocznej. Procedura obejmuje:

• Ocena nerki w projekcji podłopatkowej i bocznej – pomiar długości, szerokości i grubości, analiza granic oraz echogeniczności kory i rdzenia.
• Badanie moczowodów – poszukiwanie poszerzeń światła, stanu zapalnego lub złogów.
• Wypełniony pęcherz – ocena ścian, objętości i ewentualnych zmian ogniskowych, doradcze uciski można wykonać w celu uwidocznienia ewentualnych refluksów.
• Próba Valsalvy – w celu oceny dynamicznych zmian wielkości jak potwierdzenie patologii drożności dróg moczowych.

Poszczególne przekroje akwizycji obrazu pozwalają na dokładne zbadanie struktur, a dynamiczne manewry ułatwiają rozpoznanie nieprawidłowości.

Interpretacja wyników

Ocena opiera się na porównaniu wymiarów narządów z normami wiekowymi i wagowymi pacjenta. Kluczowe parametry to:

• Echogeniczność kory nerkowej – wzmożona może sugerować stwardnienie lub przewlekłe zapalenie.
• Rozszerzenie kielichów nerkowych – objaw hydrokalioza lub odmiedniczkowego zapalenia.
• Obecność hiperechogenicznych cieni – wskazówka dla kamica układu moczowego.
• Zmiany ogniskowe – torbiele, guzy, ropnie; w tym identyfikacja guzów o różnym unaczynieniu przy użyciu opcji kolorowego przepływu.

Dokładna analiza echo parametryzowanych struktur pozwala na dobór dalszych badań, takich jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny.

Typowe patologie wykrywane w USG układu moczowego

• Kamica nerkowa – charakterystyczne zmiany o wyraźnym cieniu akustycznym.
• Odmiedniczkowe zapalenie nerek – poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego, pogrubienie miąższu.
• Kolka nerkowa – pośrednie objawy związane z zastojem moczu, obrzękiem.
• Cysty proste i mnogie – bez unaczynienia, cienkie ścianki, płynne wypełnienie.
• Nowotwory złośliwe – niejednorodne echogenicznie masy, nieregularne granice, znaczne unaczynienie.
• Wrodzone anomalie – ektopia nerek, konfluencje, nerka podkowiasta.

Zalety i ograniczenia metody

Do największych atutów ultrasonografii należą:

• Brak promieniowania jonizującego – bezpieczna dla kobiet w ciąży i dzieci.
• Szybkość i dostępność – możliwa natychmiastowa ocena stanu pacjenta.
• Kosztoefektywność – relatywnie niski koszt w porównaniu do CT czy MRI.
• Powtarzalność – możliwość monitorowania zmian w krótkich odstępach czasu.

Ograniczenia obejmują przede wszystkim:

• Zależność od doświadczenia operatora – badanie ma wysoki stopień subiektywizmu.
• Trudności przy otyłości i nadmiernym wzdęciu – pogorszenie jakości obrazów.
• Ograniczony wgląd w drobne struktury miednicy większej bez dodatkowych technik.