USG stawów kolanowych to nieinwazyjna i bezpieczna metoda obrazowania, która pozwala na ocenę struktur wewnętrznych stawu w czasie rzeczywistym. Badanie to jest szczególnie przydatne w diagnostyce urazów, stanów zapalnych czy schorzeń przewlekłych. Dzięki wysokiej czułości i precyzji badania ultrasonograficznego możliwe jest szybkie wykrycie zmian w więzadłach, ścięgnach czy uczuleniu kaletek maziowych. W artykule przedstawione zostaną zasady przygotowania pacjenta, przebieg badania, a także kluczowe wskazania i ograniczenia tej techniki.
Wprowadzenie do USG stawów kolanowych
Ultrasonografia stawu kolanowego opiera się na wykorzystaniu fal dźwiękowych o wysokiej częstotliwości, które odbijają się od granic tkanek, tworząc obraz struktur anatomicznych. Dzięki technologii ultrasonografii możliwa jest ocena ruchu elementów stawu, w tym łąkotek, mazi stawowej i obrzęków. Podstawowe zalety badania to:
- szybki czas wykonania, zazwyczaj od 10 do 20 minut,
- bezpieczeństwo (brak promieniowania jonizującego),
- możliwość oceny funkcjonalnej – dynamiczne badanie w różnych pozycjach kolana,
- niski koszt w porównaniu z rezonansem magnetycznym.
Historię ultrasonografii można sięgać lat 50. XX wieku, jednak dopiero rozwój technologiczny w ostatnich dekadach umożliwił jej szerokie zastosowanie w ortopedii i reumatologii. Obecnie USG stawu kolanowego jest standardowym elementem diagnostyki w wielu poradniach ortopedycznych i sportowych.
Przygotowanie pacjenta do badania
Prawidłowe przygotowanie do USG stawów kolanowych zwiększa jakość otrzymanych obrazów i skraca czas badania. Warto zwrócić uwagę na:
- Ubiór – pacjent powinien mieć wygodne, luźne ubranie, umożliwiające odsłonięcie kolana. Często zaleca się założenie krótkich spodenek lub odcięcie nogawki spodni.
- Dokładne oczyszczenie skóry – skóra wokół badanego stawu nie powinna być pokryta żadnymi kremami ani maściami.
- Unikanie dużych posiłków przed badaniem – choć nie jest to bezpośrednio wymagane, lekkostrawny posiłek pozwoli na wygodniejsze ułożenie pacjenta.
- Dostarczenie wyników wcześniejszych badań obrazowych – USG jest komplementarne wobec RTG czy MRI i porównanie wyników może przyspieszyć postawienie diagnozy.
Jeśli badanie dotyczy urazów pourazowych, warto przygotować informacje o mechanizmie urazu oraz czasie, jaki upłynął od chwili doznania kontuzji. Umożliwi to lepsze zrozumienie stanu zapalnego lub obecności krwiaka w okolicy stawu.
Przebieg badania USG stawu kolanowego
Badanie ultrasonograficzne kolana przeprowadza się zazwyczaj na leżąco lub półsiedząco. Pozycja pacjenta może być modyfikowana w trakcie, by uwidocznić różne struktury. Cały proces składa się z kilku etapów:
1. Aplikacja żelu i sondy
Na skórę nad stawem nakłada się specjalny, wodny żel, który eliminuje pęcherzyki powietrza pomiędzy przetwornikiem (sondą) a powłoką skórną. Następnie lekarz przyciska sondę o częstotliwości od 7 do 15 MHz w różnych płaszczyznach – poprzecznej, podłużnej oraz skośnej.
2. Ocena torebki stawowej
W tej fazie badania lekarz sprawdza grubość torebki stawowej, obecność wysięku czy obrzęku. Podwyższenie echogeniczności tkanek może wskazywać na stan zapalny lub zwapnienia.
3. Weryfikacja łąkotek
Łąkotki przyśrodkowa i boczna są skanowane w szeregach przekrojów w celu wykrycia pęknięć bądź deformacji. USG umożliwia identyfikację zmian ogniskowych, takich jak pęknięcia poziome czy fragmentacja chrząstki.
4. Badanie więzadeł i ścięgien
Ocena więzadła krzyżowego przedniego (ACL) czy ścięgien mięśnia czworogłowego ud sprawia, że USG stanowi cenne uzupełnienie MRI, zwłaszcza gdy do urazu doszło niedawno, a obrzęk może utrudniać wyraźne zobrazowanie struktur w rezonansie.
5. Badanie dynamiczne
Pacjent zgina i prostuje kolano, co umożliwia obserwację ruchu mazi i zmian w czasie rzeczywistym. Wskazane jest porównanie obu stawów, by ocenić symetrię:
- różnice w wysokości wysięku,
- obecność naprężeń ścięgien,
- zmiany w zakresie ruchomości.
Zastosowania kliniczne i interpretacja wyników
USG stawu kolanowego ma szerokie zastosowanie w diagnostyce:
- urazów sportowych – skręcenia, naderwania więzadeł i ścięgien,
- zapalenia kaletek maziowych – bakteryjne i aseptyczne,
- chorób zwyrodnieniowych – ocena ubytków chrząstki stawowej, osteofitów,
- torbieli Bakera – płyn w obrębie dołu podkolanowego,
- procesów zapalnych – reumatoidalnego zapalenia stawów czy łuszczycowego zapalenia stawów.
Wynik badania powinien zawierać opis rodzaju i lokalizacji zmian, ich wielkości oraz ewentualnego wpływu na sąsiednie struktury. W razie potrzeby lekarz zaleca dalszą diagnostykę – rezonans magnetyczny lub artroskopię diagnostyczną.
Ograniczenia i bezpieczeństwo badania
Pomimo licznych zalet, USG stawu kolanowego ma swoje ograniczenia:
- ograniczona możliwość obrazowania głęboko położonych struktur (np. więzadła krzyżowego tylnego),
- niższa rozdzielczość w porównaniu z MRI w ocenie zmian chrząstek stawowych,
- zależy od doświadczenia badającego – jakość obrazu i interpretacja to subiektywna ocena.
Badanie ultrasonograficzne jest jednak całkowicie bezpieczne; nie występuje działanie jonizujące, a częstotliwość używanych fal mieści się w granicach nieszkodliwych dla tkanek miękkich.