Echo serca, znane również jako USG serca, to jedno z najpopularniejszych badań w kardiologii. Wykorzystuje się je zarówno w profilaktyce, jak i w diagnostyce chorób układu krążenia. Dzięki tej nieinwazyjnej metodzie można ocenić wiele parametrów dotyczących serca, począwszy od jego wymiarów, a skończywszy na dynamice przepływu krwi w komorach i zastawkach. Poniższy artykuł przybliży zasadę działania badania, jego wskazania, różne techniki oraz praktyczne aspekty przygotowania pacjenta.

Podstawy techniki ultrasonograficznej

Badanie echokardiograficzne wykorzystuje ultrasonografię, bazującą na falach dźwiękowych o wysokiej częstotliwości. Główne elementy aparatu to źródło dźwięku i przetwornik, który emituje impulsy ultradźwiękowe i odbiera echo powracające od tkanek. Uzyskane sygnały są następnie przetwarzane na obraz, który lekarz może analizować w czasie rzeczywistym.

Zasada działania

• Przetwornik emituje fale, które penetrują tkanki.
• Część fal odbija się od granic ośrodków o różnej gęstości (np. mięsień-sercowy, krew, zastawki).
• Powracające echo jest rejestrowane i przetwarzane na obraz dwuwymiarowy lub trójwymiarowy.
• Odczyty prędkości przepływu krwi dokonuje się metodą Dopplera.

Rodzaje echokardiografii

• Echo 2D – klasyczna ocena struktur, pozwala na pomiar wymiarów i grubości ścian.
• Echo 3D – zaawansowana wizualizacja przestrzenna, umożliwia precyzyjne określenie kształtów i wolumenów komór.
• Doppler – ocena prędkości i kierunku przepływu krwi w zastawkach i naczyniach.
• Strain – analiza odkształcenia mięśnia sercowego, przydatna przy podejrzeniu kardiomiopatii.

Wskazania do badania echo serca

Echo serca to badanie nieinwazyjne i bezpieczne, dlatego często wykonywane jest w profilaktyce. Istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których jest ono szczególnie zalecane:

• Duszność wysiłkowa lub spoczynkowa.
• Bóle w klatce piersiowej o niejasnej etiologii.
• Kołatania serca, zaburzenia rytmu lub podejrzenie migotania przedsionków.
• Obrzęki obwodowe wskazujące na możliwą niewydolność serca.
• Wykryte szmery sercowe podczas osłuchiwania.
• Kontrola stanu po przebytej kardiologicznej interwencji, np. koronaroplastyce czy wymianie zastawki.
• Wrodzone wady serca – diagnostyka i monitorowanie u dzieci i dorosłych.
• Nadciśnienie tętnicze z podejrzeniem powikłań sercowych.

Badanie może być również wskazane w monitorowaniu leczenia chorych na nadciśnienie płucne lub kardiomiopatię.

Co pokazuje USG serca?

Dzięki echo serca lekarz może ocenić:

Struktury anatomiczne

• Komory i przedsionki – określenie wymiarów, grubości ścian i objętości.
• Zastawki – morfologia, zakres otwarcia, obecność zwężeń (stenoza) lub niedomykalności (niedomykalność).
• Ściany serca – lokalizacja i rozległość zmian kardiomiopatycznych czy zmian po zawale.
• Przegrody międzykomorowe i międzyprzedsionkowe – obecność ubytków mogących prowadzić do przecieków.

Funkcja serca

• Frakcja wyrzutowa (EF) – wskaźnik skuteczności pompowania krwi przez lewą komorę.
• Kurczliwość mięśnia – ocena synchroniczności skurczu i rozkurczu.
• Ocena ciśnienia w tętnicy płucnej na podstawie prędkości cofania krwi przez zastawkę trójdzielną.

Przepływy krwi

• Ocena kierunku i prędkości strumienia krwi w naczyniach i zastawkach przy użyciu Dopplera.
• Badanie przepływu w żyłach płucnych i głównych naczyń wlotowych/wylotowych.

Przebieg badania i przygotowanie pacjenta

Aby badanie przebiegło sprawnie i dostarczyło wiarygodnych wyników, warto wiedzieć, jak się do niego przygotować:

• Załóż wygodne ubranie – dostęp do klatki piersiowej ułatwi podkoszulek z odpinanymi ramiączkami u kobiet lub rozpinana koszula u mężczyzn.
• Nie ma potrzeby specjalnej diety ani pobytu na czczo.
• W niektórych ośrodkach może być konieczność odstawienia leków moczopędnych na kilka godzin przed badaniem – wskazania ustala lekarz kierujący.
• Podczas badania pacjent leży na lewym boku, co umożliwia lepsze uwidocznienie struktur serca.
• Na klatkę piersiową nakłada się żel, który zwiększa przewodzenie ultradźwięków.
• Czas badania wynosi zwykle od 15 do 30 minut.

Po zakończonym echo serca pacjent może od razu wrócić do codziennych zajęć – badanie nie ogranicza aktywności.

Ograniczenia i czynniki wpływające na jakość obrazu

Chociaż echo serca jest bardzo użyteczne, istnieją sytuacje, w których obraz może być niedostatecznie wyraźny:

• Otyłość – nadmiar tkanki tłuszczowej tłumi fale ultradźwiękowe.
• Emfizemat płucny – nadmiar powietrza utrudnia penetrację fal.
• Silne zmiany zwyrodnieniowe w kręgosłupie piersiowym – ograniczony dostęp przestrzenny.
• Niewspółpracujący pacjent – silny kaszel lub niemożność utrzymania bezruchu może zaburzyć obraz.

W takich przypadkach rozważa się badania alternatywne, np. przezprzełykowe echo serca, które pozwala zbliżyć sondę do struktury organu, omijając przeszkody kostne.

Zastosowanie w monitorowaniu terapii

Echo serca pełni kluczową rolę w ocenie skuteczności leczenia schorzeń kardiologicznych:

• Kontrola wyników interwencji przezcewnikowych – np. implantacji stentu.
• Ocena funkcji po wszczepieniu stymulatora lub kardiowertera-defibrylatora.
• Monitorowanie progresji lub regresji kardiomiopatii.
• Ocena rewaskularyzacji mięśnia sercowego po zawale.

Dzięki powtarzalnym badaniom można szybko reagować na pogorszenie lub poprawę stanu pacjenta, dostosowując terapię farmakologiczną lub interwencje inwazyjne.